Facebook Pixel Een viool hoeft niet van hout te zijn om goed te klinken - Hogeschool Gent
Foto Een viool hoeft niet van hout te zijn om goed te klinken

Een viool hoeft niet van hout te zijn om goed te klinken.

E

Een viool hoeft niet van hout te zijn om goed te klinken.

In 2015 deed onderzoeker en instrumentenbouwer Tim Duerinck, verbonden aan HOGENT KASK & Conservatorium en UGent, in de muzikale wereld stof opwaaien met een cello van piepschuim die hij, toen nog als HOGENT-student, voor zijn masterproef bouwde. Die cello heeft intussen de geest gegeven, maar het heeft Tim Duerinck niet belet om verder te experimenten met alternatieve materialen voor instrumentenbouw. 

Traditioneel worden strijkinstrumenten van hout gemaakt. Voor het klankblad, het belangrijkste deel van het instrument, onder de snaren wordt een bepaald soort dennenhout gebruikt. Maar Tim Duerinck bouwde voor zijn onderzoek vijf identieke violen, elk met een ander klankblad. Eén heeft een klankblad van dennenhout, de andere vier klankbladen zijn gemaakt van kunststof die op verschillende manieren gecombineerd werd met vlasvezel of koolstofvezel. Vooral op het vlak van duurzaamheid en betrouwbaarheid zijn de composieten met koolstof en vlasvezel interessant. Ze zijn zowel licht als sterk, voldoende stijf maar moeilijk breekbaar.

Tim Duerinck: “Het gebeurt vaak genoeg dat een houten viool schade oploopt tijdens transport, of dat de klank verandert onder invloed van vochtigheid of warmte. Met composietmaterialen kan je stevige en betrouwbare instrumenten bouwen die veel minder klimaatgevoelig zijn en tegen een stootje kunnen. Bovendien kan je, in tegenstelling tot bij houten violen, de productie deels automatiseren, en makkelijk ‘kopieën’ maken van hetzelfde instrument, met dezelfde eigenschappen.”

Dubbelblind

Maar klinken die nieuwe violen dan even goed? Om dat uit te zoeken deed Tim Duerinck onlangs een zogenaamd dubbelblind experiment waarbij een geblinddoekte violiste de violen achter een scherm bespeelde zonder te weten welke ze in haar handen had. Zelfs de geur van de violen werd gemaskeerd met parfum.
Een jury van experten uit de muziekwereld, die evenmin wist over welke violen het ging, moest de klank beoordelen. De volgorde werd pas vlak voor het experiment bepaald en één van de instrumenten werd twee keer bespeeld om na te gaan of de scores dezelfde zouden zijn.

De meningen over welke viool de beste klank had, verschilden. Zowel bij de violen met koolstofvezel als met vlasvezel waren er instrumenten die goed scoorden. De viool met houten klankblad scoorde – zoals verwacht – goed, maar niet beduidend beter dan de instrumenten uit composieten.
Tim Duerinck: “Dit experiment toont aan dat je niet zomaar alle composietmaterialen over dezelfde kam kan scheren. Veel hangt af van het precieze materiaal, de samenstelling, weeftechniek, …, maar ook van de voorkeur van de luisteraar. Het gaat niet op te stellen dat violen van koolstofvezel niet warm kunnen klinken. Je kan met koolstofvezel net heel veel verschillende soorten violen maken.”

Compositie voor composieten

Het gebruik van composietmaterialen in de instrumentenbouw staat nog in haar kinderschoenen, zeker in vergelijking met de eeuwenlange traditie van de houten violen. Maar Tim Duerinck is overtuigd van het potentieel.

“Violen uit composieten zullen nooit de houten violen vervangen maar kunnen wél een enorme verrijking vormen in het klankenpallet. Door met de materialen te spelen, moet het in principe mogelijk zijn de klank aan te passen aan de individuele voorkeur van de muzikant. En ook componisten zouden zich door de nieuwe mogelijkheden kunnen laten inspireren. Dus misschien is het een kwestie van tijd voor we naar het eerste vioolconcerto voor vlasvezelviool kunnen luisteren.”

Van Gils en Gasten

Overigens mocht hij een, weliswaar veel minder wetenschappelijke, vergelijking tussen een houten viool en een van composietmateriaal twee jaar geleden al eens uitvoeren bij het toenmalige één-programma Van Gils en Gasten. Dat kan je hier bekijken: https://www.een.be/van-gils-gasten/groene-violen