Faculteit Mens en Welzijn

Campus Schoonmeersen
Valentin Vaerwyckweg 1 (auto, post)
Voskenslaan 270
9000 Gent
  +32 (0)9 243 20 01
  fmw@hogent.be

Faculteit Natuur en Techniek

Campus Schoonmeersen
Valentin Vaerwyckweg 1 (auto, post)
Voskenslaan 270 (voetgangers, openbaar vervoer)
9000 Gent
  +32 (0)9 243 27 00
  fnt@hogent.be

Faculteit Bedrijf en Organisatie

Campus Schoonmeersen
Valentin Vaerwyckweg 1 (auto, post)
Voskenslaan 270
9000 Gent
  +32 (0)9 243 22 00
  fbo@hogent.be

School of Arts

Campus Bijloke
J. Kluyskensstraat 2
9000 Gent
  +32 (0)9 267 01 00
  www.hogent.be/arts
  schoolofarts@hogent.be

LANDSCHAPSONTWERP IN VLAANDEREN

Afbeelding Landschapsontwerp in Vlaanderen

Landschapsontwerp in Vlaanderen

Internationaal groeit bij stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, ruimtelijke planners en architecten de interesse voor landschapsontwerp. Hoewel wetenschappelijk en theoretisch onderzoek met betrekking tot landschapsontwerp zou kunnen leiden tot een betere en performantere ontwerppraktijk, is theorievorming internationaal echter nog maar matig ontwikkeld en sterk gefragmenteerd. Zeker in Vlaanderen is landschapsontwerp, in tegenstelling tot in veel andere Europese landen tot op heden onvoldoende geprofessionaliseerd en verankerd. De ambities van landschapsontwerp beperken zich voornamelijk tot de ontwerppraktijk en theoretische reflectie over landschapsontwerp is quasi onbestaand. Door de grote diversiteit aan landschappen, gekoppeld aan een extreme overlapping tussen platteland en stad en de ermee gepaard gaande multifunctionaliteit, vormt Vlaanderen nochtans een bijzonder boeiend laboratorium voor onderzoek en praktijk in landschapsontwerp.

Doctoraatsonderzoek van collega Sylvie Van Damme

Sylvie Van Damme is als lector landschapsplanning verbonden aan de School of Arts van Hogeschool Gent en de Vakgroep Architectuur en Stedenbouw van Universiteit Gent. Vanuit de bescheiden hoop om bij te dragen aan een definitieve kick‐off voor het Vlaamse landschapsontwerp, voerde ze de afgelopen jaren een explorerende studie op het kruispunt van landschap en ruimtelijk ontwerp enerzijds en van theorie en praktijk anderzijds. Dit resulteerde in een Nederlandstalig manuscript van 300 pagina’s getiteld ‘Landschapsontwerp in Vlaanderen ‐ Landschap als narratief en integrerend medium in de ruimtelijke ontwerppraktijk’, waarmee ze in mei de titel van Doctor in de Stedenbouw en de Ruimtelijke Planning behaalde aan de Universiteit Gent.

Het doctoraatsmanuscript bestaat uit drie grote delen.

Sylvie schetst in het eerste deel schetst in hoofdlijnen de manier waarop landschapsontwerp door de eeuwen heen is geëvolueerd. Het Vlaamse landschapsontwerp wordt gesitueerd binnen het werkveld van de ruimtelijke planning, ten opzichte van andere beleidsdomeinen en in internationale context. Het eerste hoofdstuk beschrijft de periode van de middeleeuwen tot de helft van de twintigste eeuw, met aandacht voor de evolutie van het Vlaamse hovenierschap tot de ontdekking van de publieke ontwerpopgaven en de hiermee gepaard gaande internationale zoektocht naar legitimatie en identiteit. Vervolgens krijg je een zicht op de periode na de Tweede Wereldoorlog, waarin internationale stromingen en de vraag naar professionalisering met betrekking tot landschapsontwerp ook in Vlaanderen steeds duidelijker hun weg zochten. Het deel sluit af met een beschrijving van de hernieuwde belangstelling voor landschap binnen ruimtelijk ontwerp sinds de jaren negentig.

In het tweede deel ligt de nadruk op de manier waarop ontwerpers en hun bureaus en administraties landschap inzetten in ruimtelijke ontwerpprojecten. Het eerste hoofdstuk steunt op een triangulatie van internationaal literatuuronderzoek met de ervaringen binnen het Vlaamse werkveld. Op basis hiervan identificeerde Sylvie zeven landschapsconcepten die ze aanschouwelijk maakte met interviewfragmenten van sleutelinformanten. Elk landschapsconcept is ook geïllustreerd met beeldmateriaal van beknopte casussen uit ontwerpvoorstellen voor publieke projecten in Vlaanderen. Het tweede hoofdstuk test deze landschapsconcepten uit in een concrete gevalstudie. Hiervoor worden vier ontwerpvoorstellen ‐ opgemaakt voor het Laaglandpark te Antwerpen naar aanleiding van een Open Oproep van de Vlaams Bouwmeester ‐ geanalyseerd en vergeleken. Het derde hoofdstuk ten slotte gaat de mogelijkheden en beperkingen na van het inzetten van landschap in ruimtelijk ontwerp. Het concept landscape narratives en theorieën over narratieve analyse leiden tot een afweging van de voor‐ en nadelen van het inzetten van landschap in ruimtelijk ontwerp.

Het derde deel bestudeert of en in hoeverre landschap internationaal en in Vlaanderen effectief binnen het ruimtelijk ontwerp wordt geïntegreerd. Sylvie schetst in het eerste hoofdstuk hoe landschap als een verruimd concept meer en meer zijn intrede doet en hoe dit repercussies heeft voor de interpretatie van landschap in Vlaamse context. Op basis hiervan wordt in het tweede hoofdstuk aangegeven hoe landschapsontwerp inherent een transdisciplinaire aangelegenheid is, die in realiteit vaak in conflict komt met problematieken van verkokering. In het derde hoofdstuk worden hieruit lessen getrokken en op basis hiervan aanbevelingen geformuleerd voor meer professionalisering en verankering van het Vlaamse landschapsontwerp.

De resultaten van het doctoraatsonderzoek zullen in het najaar van 2013 bij Garant in boekvorm worden uitgegeven. Het manuscript vult een belangrijke leemte in binnen de literatuur rond ruimtelijk ontwerp in Vlaanderen, en biedt tegelijkertijd voor een Nederlands‐Vlaamse doelgroep belangrijke en vernieuwende inzichten. Door de multidisciplinaire benadering zal het landschapsarchitecten, architecten, planologen en stedenbouwkundigen aanspreken, maar ook aanverwante disciplines, zoals geografen, historici, biologen. Gezien de focus op het werkveld, de ontwerppraktijk en beleidsrepercussies bevat het zinvolle insteken voor zowel praktiserende ontwerpers, onderzoekers, lesgevers als beleidsmedewerkers. Bovendien biedt het basislectuur rond landschapsontwerp voor studenten van diverse ontwerpopleidingen zoals landschapsarchitectuur, architectuur, stedenbouw en ruimtelijke planning.