World Social Work Day.

Storytelling, uitwisseling en collectieve reflectie

Nyanchama Okemwa komt betekenis geven aan het Afrikaanse concept Harambee, dat het thema is van de internationale Wereldsociaalwerkdag. Het begrip is te situeren in de hedendaagse Keniaans-Afrikaanse context. Vanuit Harambee als levende filosofie, geworteld in collectieve verantwoordelijkheid, solidariteit en gemeenschapskracht is het te verbinden met concrete sociale praktijken.

Voor Nyanchama kan er een rijk gesprek ontstaan over hoe sociaal werk vandaag en morgen hierdoor geïnspireerd kan worden.Want net als Ubuntu heeft Harambee het potentieel om een dragend en richtinggevend kader te worden binnen het bredere veld van welzijn, sociale rechtvaardigheid en cultuur, precies omdat het niet abstract is maar voortkomt uit dagelijkse sociale realiteiten en praktijken. Nyanchama werkt graag met een actief betrokken publiek en zorgt ervoor dat er ruimte is voor dialoog, reflectie en uitwisseling.

Nyanchama Okemwa is JEDI*-strateeg, Pan- Afrikanist en PhDonderzoeker rond epistemische onrechtvaardigheid, met decennia ervaring in dekolonisatie, mensenrechten en sociaalmaatschappelijke transformatie.

*JEDI =Justice Equity Diversity and Inclusion

Wandeling

Wie met mensen in hun leefwereld werkt, ontdekt al snel: zonder nabijheid geen resultaat. Dat resultaat is vaak de weg die bewandeld wordt met mensen (het proces). En die weg leidt altijd naar nieuwe plaatsen maar die worden daarom niet altijd als producten gezien. Deze wandeling neemt jou mee in de wereld die outreach heet en langs de belevenissen van de outreacher meandert over verhalen van mensen naar resultaten die processen of producten kunnen zijn.

Cis Dewaele is onderzoeker bij EQUALITY. Hij studeerde Sociale Agogiek aan de Universiteit Gent waarna hij aan de slag ging als straathoekwerker in Sint- Niklaas. Later ging hij werken voor de Vlaamse koepel van het straathoekwerk. Samen met zijn collega’s richtte hij vanuit die koepel Reach Out! op, een expertisecentrum outreachend werken.

Lezing met Q & A

Procesmatig werken wordt binnen het sociaal werk vaak naar voren geschoven als een kernwaarde, omdat het ruimte laat voor tijd, relationele afstemming en openheid voor wat zich onderweg aandient. In de jeugdhulp in Vlaanderen staat deze manier van werken echter niet op zichzelf, maar is ze nauw verbonden met de kennisbasis die richting geeft aan professioneel handelen.

Welke vormen van kennis als legitiem worden beschouwd, bepaalt in belangrijke mate hoe professionals hun werk organiseren en welke ruimte er is voor afstemming en betekenisgeving. In deze bijdrage wordt de eerste fase van een doctoraatsonderzoek voorgesteld dat de kennisbasis van de jeugdhulp in Vlaanderen verkent.

Deze verkennende onderzoeksfase richt zich op de vraag welke vormen van kennis vandaag richting geven aan het handelen van professionals, en hoe deze kennisbasis zich verhoudt tot bredere ontwikkelingen zoals standaardisering, modellering en meetbaarheid binnen het veld. Het verdere onderzoekstraject verkent onder meer hoe een meer sociaalpedagogisch en kritisch-emancipatorisch georiënteerde kennisbasis richting kan geven aan de jeugdhulp. Daarbij wordt onderzocht hoe professioneel handelen opnieuw meer ruimte kan bieden voor relatie, afstemming en openheid, en hoe procesmatig werken daarbinnen een onderdeel vormt dat bijdraagt aan een betere aansluiting bij wat mensen nodig hebben.

Dieter Oorlynck is assistent en doctoraatsonderzoeker verbonden aan de vakgroep Sociaal Werk en Sociale Pedagogiek van UGent en heeft 25 jaar praktijkervaring als sociaal werker in de jeugdzorg.

Workshop

In een tijd waarin sociaal werk steeds vaker wordt gestuurd door indicatoren, formats, verantwoording en meetbaarheid, komt de relationele kern van het vak onder druk te staan. Deze workshop verkent relationele transparantie als een professioneel en ethisch antwoord op die spanning. In welke mate stuurt taal, macht en “neutraliteit” ons handelen, en hoe kan relationele transparantie ruimte creëren voor dialoog en gelijkwaardiger werken.

Gretl Dons is naast coördinator van Shelter Aalst vzw ook doctoraatsonderzoeker aan de vakgroep Sociaal Werk (UGent). Haar onderzoek richt zich op relationele transparantie in het sociaal werk.

Lezing met Q & A

Het OTiS-project (kort voor ‘Ondersteuning Terugkeer in de Samenleving’) ondersteunt ex-gedetineerden na hun vrijlating door hen te koppelen aan vrijwilligers. Het OTIS-team biedt ondersteuning bij vrij gaan door een professionele hulpverlener en/of een buddy te koppelen aan de cliënt. Ze zijn er voor personen in voorlopige hechtenis en personen met een straf tot 3 jaar (kortgestraften), de trajecten starten steeds op in detentie. Het gaat om trajecten op maat, generalistisch en aanklampend. En dit vanuit verschillende rollen: vangnet, belangenbehartiger, informatieverstrekker, bemiddelaar, sleutelfiguur, … Ze werken rond verschillende thema’s namelijk administratie, woonst, werk, inkomen, schulden, ... en werken samen met allerhande diensten uit de samenleving in functie van re-integratie van de cliënt. Er zijn OTiS - teams in CAW Oost-Vlaanderen en Antwerpen.

Sven D’Hollander - OTiS professional – CAW Oost- Vlaanderen Tinneke Voets – themaverantwoordelijke Daderschap Detentie – CAW Oost-Vlaanderen

Workshop

Eén van de belangrijke thema’s als je binnen sociaal werk bezig bent met arbeid, tewerkstelling en loopbaanbegeleiding, is discriminatie op de wervloer en ruimer de arbeidsmarkt. Tijdens deze interactieve workshop gaan we in op hoe je hier als sociaal werker mee geconfronteerd wordt, hoe kan op in zetten, hoe hier mee om te gaan en hoe je mee kan blijven strijden voor deze onrechtvaardigheid.

An Vergison is sinds 2008 praktijklector HOGENT bacheloropleiding sociaal werk. Ze geeft les in praktijkgerichte opleidingsonderdelen, is supervisor in het kader van stagebegeleidingen en is stagecoördinator binnen de opleiding.

Lezing met Q & A

Wie kan zich een stad voorstellen zonder superdiverse wijken in de rand? Meer dan 150 nationaliteiten, minderheden in de meerderheid, een constant komen en gaan. Het is al lang geen uitzondering meer. Ook niet in Gent. Daar ging historica Tina De Gendt de afgelopen zeven jaar aan de slag als ‘historian in residence’: op zoek naar verborgen geschiedenissen. Niet ‘over bewoners’, maar wel samen met en door. Ze ontwikkelde een eigen methode voor participatief erfgoedwerk van onderop (negotiating narratives) en eindigde vorig jaar met de expo 'De Poorten. Op ’t Randje van de Stad’ in het Stadsmuseum STAM. Maar wat zijn voor haar de grote take-aways rond procesgericht handelen in de praktijk: de do’s, de don’ts en de gouden regels?

Tina De Gendt is publiekshistorica en auteur. Ze is een veel gevraagde experte rond migratiegeschiedenis en participatie in superdiversiteit. Tussen 2018 en 2024 reisde ze de poortwijken van Gent af als 'historian in residence' voor het project De Vierkante Kilometer

Fietstocht en bezoek

Het Leeuwenhof is een voormalig hotel in Drongen waar mensen in dak- of thuisloosheid tijdelijk kunnen verblijven, op voorwaarde dat ze een traject willen aangaan richting een meer duurzame oplossing. Een aantal kamers worden bewoond door mensen die na een opname in het ziekenhuis verder herstellen. De grootste groep zijn mensen die doorverwezen zijn door het OCMW. In overleg met de bewoner en een netwerk van hulp- en zorginstanties gaan de sociaal werkers van het Leeuwenhof procesmatig aan de slag, waarbij er gezocht wordt naar oplossingen op verschillende domeinen.

We fietsen op het gemak samen vanuit de campus Schoonmeersen (HOGent) ongeveer 6 km heen en 6 km terug naar Het Leeuwenhof (Beekstraat 46A, Drongen). Vertrek om 13u30, terug om 16u. Wie op een andere manier rechtstreeks wil gaan, gelieve Peter te verwittigen: peter.cristiaensen@arteveldehs.be. Je brengt je eigen fiets mee.

Peter Cristiaensen is docent bij Arteveldehogeschool, opleiding Sociaal Werk en begeleidde al verschillende studenten die hun stage liepen in het Leeuwenhof.

Praktijkbezoek

Trafiek vzw is een buurthuis in de Brugse Poort, opgericht en georganiseerd voor en door buurtbewoners. In 2008 kreeg Trafiek vzw een oude directeurswoning in het Pierkespark van de stad Gent in erfpacht. Een groep geëngageerde buurtbewoners creëerde hier een plek waar ‘ontmoeting’ mogelijk is. Zo houden we hier een koffiehuis open ism Voluit vzw. Daarnaast leveren we een positieve bijdrage aan de buurt via sociale actie en de opzet van projecten met een sociale meerwaarde. Tot slot stelt Trafiek via haar buurtzaal ruimte ter beschikking aan buurtbewoners en buurtorganisatie.

Trafiek vzw is een sociale onderneming zonder subsidies en zonder beroepskrachten. Het draait op eigen inkomsten en op de inzet van vrijwillige buurtbewoners. We zien dit als een troef. We zijn onafhankelijk en hoeven ons niet te verantwoorden. Dat biedt vrijheid om ten volle procesmatig te werken. We werken vanuit het engagement en de expertise van vrijwillige buurtbewoners en werken met wat op ons pad komt. De onafhankelijkheid laat ons bovendien toe om de luis in de pels te zijn. Kansen, maar er zijn ook uitdagingen…

Samira Castermans is docent sociaal werk aan de Arteveldehogeschool. Ze is samen met Arnoud Van Keirsbilck kernvrijwilliger bij buurthuis Trafiek vzw waar ze zich engageren rond ontmoeting, sociale actie en buurtgedreven initiatieven.

Documentaire en nabespreking

Wie profiteert echt van economische groei – en wie betaalt de prijs? In de nieuwe documentaire van Anuna De Wever en Lena Hartog komen onderzoekers en activisten uit de hele wereld aan het woord om de harde waarheid over macht, ongelijkheid en klimaat te onthullen. Door te luisteren naar grassroots-bewegingen, economen en beleidsmakers laat de film zien hoe het mondiale kapitalisme mensen en natuur beïnvloedt – van Brussel tot Servië, van Sápmi tot India.

Terwijl ecologische verwoesting hand in hand gaat met toenemende ongelijkheid en polarisatie, onthult de documentaire de verborgen kosten van een economie die altijd maar moet groeien. Ze legt zowel de mechanismen bloot die dit systeem in stand houden, als de verhalen die de problemen verbergen.

Door in gesprek te gaan met activisten en gemeenschappen, zoals de Sápmi in het hoge noorden, en innovatieve alternatieven te tonen, biedt de film concrete strategieën voor een wereld voorbij groei. Ze daagt dominante ideeën over technologische oplossingen en door angst gedreven politiek uit en pleit voor een echte, democratische transformatie van onderop.

Regisseur Thomas Maddens is een bekroonde filmmaker en activist die zich richt op mensenrechten, klimaatrechtvaardigheid en reproductieve rechten.

Workshop

Participatie is een proces. Maar wat betekent dit als het gaat om kinderen (0- 12 jaar) in de jeugdhulp? In deze workshop laten we ons inspireren door het Lundy model als kader om kinderen te laten participeren. Hoe geven we hen ruimte, een stem, publiek en invloed? Specifiek bij participatie van kinderen in de jeugdhulp zijn er hierbij een aantal spanningsvelden die we samen verkennen en waarbij we reflecteren over wat dit betekent voor het belang van het kind.

Wendy Eerdekens is sociaal werker en docentonderzoeker aan de Arteveldehogeschool. Zij heeft ervaring in de jeugdhulp en als systeemtherapeut in de ambulante geestelijke gezondheidszorg.

Workshop

In deze interactieve workshop maken we kennis met het museum als informele leer -en ontmoetingsplek. Om drempels te verlagen heeft het MSK een aanbod voor verschillende doelgroepen: reminisceren met mensen met dementie en hun mantelzorger, nederlands oefenen met anderstalige nieuwkomers, samen trager kijken en verdiepen aan de hand van poëzie, enz. Via de kunstcollectie proberen we in dialoog te gaan met elkaar. We zetten kunst in als middel om te verbinden. In deze workshop maak je kennis met verschillende werkvormen om als sociaal werker met kunstwerken aan de slag te gaan om ontmoeting en uitwisseling te creeëren.

Voor deze workshop moet je een toegangsticket voor het museum kopen, dat kan ter plaatste. Gratis voor mensen met een ICOM-Kaart of museumpas. Alle tarieven vind je op de website van het musuem.

Nora De Wit is docent Sociaal Werk aan Arteveldehogeschool. In het MSK Gent is ze museumgids en werkte er als publiekswerker met focus op inclusie, toegankelijkheid en participatie.

Lezing met Q & A

In deze presentatie geven we via het onderzoeksrapport ‘Veilige Trajecten: naar een alternatieve invulling van veiligheid’ inkijk in de ondersteuning van jongeren met een (opgelegde) status van een ‘verontrustende opvoedingssituatie’. Voor deze jongeren wordt in het huidige Vlaamse beleid (het zoeken naar) veiligheid en beveiliging vereenzelvigd met de inzet van geslotenheid via de initiatieven ‘Veilig Verblijf’: gesloten residentiële opvang, ingericht door private organisaties.

Drie initiateven trachtten via ‘Veilige Trajecten’ een alternatief te realiseren voor de idee dat beveiliging via geslotenheid vorm wordt gegeven en trachtten via een intensief traject te werken naar een gezamenlijk geconstrueerde en gedeelde invulling van veiligheid. Deze drie praktijken gaan zo op zoek naar een alternatief voor detentie als antwoord op onveiligheid, gaan voorbij aan een beheersingspedagogiek en omarmen een radicalisering van het recht op ondersteuning. De trajecten worden gekleurd door een breuk met de vorige hulpverlening, een sociaal-ruimtelijk perspectief, onvoorwaardelijkheid obv tegensprekelijkheid, …

Het etnografisch onderzoek onderzocht de perspectieven van jongeren in deze ‘Veilige Trajecten’ met de huidige en voorgaande hulpverlening alsook de perspectieven van hun netwerk, de organisaties en de begeleiders die de ‘Veilige Trajecten’ realiseren. Doorheen het zoeken naar een alternatief voor geslotenheid illustreren ze zo de mogelijkheid tot institutionele transformatie.

Dries Cautreels is doctoraatsonderzoeker binnen de Academische Werkplaats De- Institutionalisering die is ingebed in de vakgroep Sociaal Werk & Sociale Pedagogiek aan de UGent.

Lezing met Q & A

Deze lezing licht toe hoe binnen Eerstelijnszone Dender Zuid procesmatig wordt gewerkt aan een omgevingsanalyse en meerjarenplanning. Vanuit de praktijk wordt getoond hoe kwantitatieve en kwalitatieve data, professionele signalen en input van burgers samen worden gebracht tot een gedeeld inzicht in zorg- en welzijnsnoden.

De focus ligt op het proces: het betrekken van diverse partners, het creëren van gedragenheid, het omgaan met spanningen en beperkingen, en het vertalen van analyse naar beleidskeuzes. Daarbij wordt toegelicht hoe dit aansluit bij de decretale opdrachten van een eerstelijnszone en hoe afstemming gebeurt met het lokaal sociaal beleid.

De lezing biedt een realistisch beeld van procesmatig werken in een complexe context, met aandacht voor samenwerking, besluitvorming en impact.

Dany Dewitte is sinds 2020 coördinator van Eerstelijnszone Dender Zuid. Vanuit een achtergrond in sociaal werk en volksgezondheid heeft hij ruime ervaring met samenwerking tussen zorg, welzijn en lokale besturen.

Workshop

Veel intermediairs weten ondertussen dat een getuigenis van een exverslaafde geen preventieve effecten heeft. Maar wat dan wel als je eductaief aan de slag wil met een groep jongeren? Johan neemt je mee in een interactieve workshop waar enkele werkvormen aan bod komen uit verschillende preventieprogramma’s die gebruik van ‘positieve sociale invloed’.

Daarbij worden de wenselijke vaardigheden, attitudes en normen versterkt in een groep die effectief preventief zijn voor gedragingen zoals middelengebruik, geweld of criminaliteit. Hoewel de ‘proevertjes’ in de workshop komen uit gestandaardiseerde programma’s, vertrekt het steeds uit de belevingswereld van de deelnemers zelf. Het is de diversiteit aan belevingen en meningen die het preventieve effect genereert.

Johan Jongbloet is cultureel antropoloog en socioloog en werkt deeltijd aan onderzoekscentrum SUPRB van HOGENT en deeltijds als lector aan Toegepaste gezondheidswetenschapp en aan Howest.

Wandeling

Nieuw Gent is een wijk in transitie en dan hebben we het over zowel de stenen als het sociale. Buurtwerk vertrekt vanuit wat dit betekent in het dagelijkse leven van bewoners en stapt met hen mee tussen en overheen de brokstukken van afgebroken hoogbouwblokken. En buurtwerk transformeert hierbij ook zelf, start al lang niet meer vantussen de vier muren van het buurtcentrum maar in nabijheid op die plekken waar mensen zijn en doorheen of overheen moeten stappen. Ook besparingen leiden tot nieuwe verhoudingen, o.a. in samenwerking met andere diensten. Een wandeling doorheen buurt en buurtwerk in transitie neemt jou mee op die weg.

Deze wandeling start op locatie in Nieuw Gent (woonblok Orion, Kikvorsstraat 607) en eindigt wandelend op de Campus van HOGENT in de Voskenslaan.

David Knockaert, buurtwerker met beide voeten én hart in de buurt Nieuw Gent en betrokken bij de opleiding Sociaal Werk als stagebegeleider én stagesupervisor in HOGENT.