In zijn openingsspeech ging algemeen directeur Koen Goethals in op heel wat actuele thema’s en prangende maatschappelijke uitdagingen en de rol van het hoger onderwijs daarin. Niet voor het eerst pleitte de algemeen directeur in dat verband nadrukkelijk voor meer en doordachte samenwerking, zowel tussen Vlaamse hogeronderwijsinstellingen, maar evenzeer in internationale context. De volledige toespraak lees je hieronder.
Welkom bij de opening van het 31ste academiejaar van HOGENT. De hogeschool die ontstond uit een symbiose tussen 15 verschillende instellingen die in elkaar zijn opgegaan en elkaar daarbij hebben versterkt. HOGENT die hierdoor meer en meer betekenis kreeg voor de sociale, economische, ecologische en culturele dimensies van de gemeenschap waarmee ze zo intens connecteerde. Een hogeschool die in drie decennia een steeds toenemende impact op de samenleving kreeg. Voor de regio, voor de Vlaamse gemeenschap maar ondertussen ook Europees en mondiaal. De evolutie die ik zonet kort beschreef gaat trouwens breder dan enkel HOGENT: ook andere hogescholen maakten ze mee. En hierdoor maken de hogescholen in combinatie met onze zusterinstellingen, de universiteiten, het hoger onderwijs in Vlaanderen completer, sterker en effectiever.
Internationale samenwerking
Beste aanwezigen, als hogescholen mogen we ons internationaal sinds enkele maanden officieel presenteren als Universities of Applied Sciences and Arts. We zijn daar fier op. Maar niet om de verkeerde redenen. Niet omdat we vanaf nu de universiteiten zouden willen imiteren, want dat kan en mag onze doelstelling niet zijn. Wel omdat we ons vanuit een gelijkwaardige positie bewuster en meer zichtbaar kunnen presenteren als complementaire, vervolledigende en noodzakelijke maatschappelijke actoren, samen met de universiteiten. Ook internationaal.
En hierbij betekent dat “samen” veel meer dan het opzetten van enkele projectjes of het delen van wat informatie: dit moet veel verder gaan. Meer zelfs, ik denk àls we niet veel verder gaan het hoger onderwijs in Vlaanderen zal verzwakken en haar betekenis zal afbrokkelen terwijl er een geweldige kans is om precies door samenwerking elkaars sterktes harmonieus met elkaar te laten resoneren en elkaars zwaktes te compenseren. Zo kunnen we evolueren naar een krachtige, geïntegreerde hoger onderwijsruimte met evenwaardige partners die vanuit hun eigenheid bijdragen tot hogere, gedeelde doelstellingen. Hogescholen onderling, hogescholen in partnerschap met andere onderwijsverstrekkers zoals bijvoorbeeld Syntra of centra voor Volwassenenonderwijs, hogescholen in symbiose met universiteiten. Daar niet minstens grondig over nadenken, er een maatschappelijk debat over voeren en vervolgens navenant handelen zou nog min of meer schuldig verzuim zijn.
We moeten als HOGENT opnieuw met anderen een trekkersrol durven opnemen in het krachtiger maken van het Vlaamse hoger onderwijs.
Beste aanwezigen, de urgentie is hoog, de belangen zijn groot en het momentum is er, want ik sta niet alleen met dit standpunt: met zes collega-algemeen directeurs schreven we er een nota over die enkele maanden terug de nationale pers haalde. Het was een uitnodiging om dit debat met open vizier, innovatief, constructief en toekomstgericht aan te gaan.
Democratie als koopwaar
We doen dit als instellingen die meebouwen aan kennis, innovatie en welvaart voor een betere, schonere toekomst. Dat is dezer dagen meer dan ooit noodzakelijk in een wereld waarin de waarheid niet zozeer is wat feitelijk is, maar veeleer datgene wat populair genoeg is om te scoren en voortverteld te worden. Een wereld waarin leiders het de logica der dingen vinden dat stemmen afgekocht worden en zo de democratie degraderen tot koopwaar. Waarin weggekeken wordt van exorbitante, weerzinwekkende schendingen van de mensenrechten en het internationaal recht die zich omzeggens onder onze neus afspelen. Waarin de desastreuze effecten van klimaatverandering gebagatelliseerd, genegeerd of nog erger verdoezeld worden. Waar is de mens in deze verhalen? Waar vinden we elkaar nog? Tegen deze bedreigingen voor een rechtvaardige, sociale en leefbare wereld moet het onderwijs en bij uitstek het hoger onderwijs haar rug rechten en haar verantwoordelijkheid opnemen. Vanuit een gezamenlijke agenda, gedeelde doelstellingen, verenigde aandacht voor de student, de medewerker en de samenleving. HOGENT reikt de hand naar haar partners in de vaste overtuiging dat het onderwijs inderdaad kan helpen om de wereld redden van een catastrofe.
Dagelijkse interactie tussen mensen
Beste aanwezigen, de moderne fysica leert ons dat de wereld niet in de eerste plaats bestaat uit dingen, maar eerder uit gebeurtenissen. De werkelijkheid is relationeel: het is wederzijdse interactie die de wereld maakt en de dingen hun eigenschappen geeft. Wel, zo krijgt ook HOGENT pas haar volle betekenis en toont ze pas haar eigenschappen door de interacties van haar studenten, haar medewerkers en haar partners, het werkveld, de gemeenschap. HOGENT is geen ding, maar de resultante van het onverdroten en passioneel gedreven werk van haar mensen, waar ik en alle HOGENTenaars terecht fier op kunnen zijn. Daar is dus de mens. Daar vinden we elkaar. HOGENT is geen jaarrekening of begroting, geen studentenaantallen of een jaarverslag, geen gebouwencomplex of een stapel opleidingsbrochures: maar de dagelijkse connecties tussen en prestaties van de mensen die haar maken en die we trots met de naam HOGENT capteren. HOGENT is niet, HOGENT gebeurt.
Die connecties moeten nu ook verstevigd worden met onze partners in het hoger onderwijs. Het is een denkfout om te beweren dat samenwerking per definitie afbreuk zou doen aan de eigenheid van een instelling. Wel integendeel: die eigenheid kan haar betekenis ten volle krijgen in een op vertrouwen en respect gebaseerde en goed afgestemde samenwerking. Zoals in een gezond ecosysteem de biodiversiteit haar cruciale rol speelt, zo spelen de partners in een gezonde, geïntegreerde hoger onderwijsruimte als ecosysteem hun eigen, noodzakelijke rol.
Doordachte studieprogramma’s
HOGENT verliest haar betekenis niet wanneer ze de hand reikt naar anderen om samen de samenleving te bouwen. We moeten als HOGENT opnieuw met anderen een trekkersrol durven op te nemen in het robuuster en krachtiger maken van het Vlaamse hoger onderwijs. Geen jacht op studenten die dan vooral als financieringseenheden gezien worden maar samen studenten opvangen en begeleiden en op een verantwoordde manier oriënteren en heroriënteren. Geen marketinggedreven programmatie om te scoren in studentenaantallen en die de studenten in een watervalmodel drijven, maar samen doordachte studieprogramma’s opzetten in functie van de noden en het creatieve, economische en sociale potentieel van de samenleving. En in functie van de talenten, mogelijkheden en idealen van onze studenten.
We verkopen geen diploma’s, maar we leiden op, we vormen en ondersteunen en moedigen de dromen van mensen aan die welvaart, zorg en cultuur helpen bouwen. Geen concurrentieslag in ons onderzoek, maar onze onderzoekslijnen op elkaar afstemmen, erin samenwerken waar het een meerwaarde biedt en inbedden in wat maatschappelijk leeft en nodig is. En dat is geen kwestie van mogen, dat is een kwestie van moeten. Anders kijken er in Vlaanderen 13 hogescholen en 5 universiteiten binnen afzienbare tijd uitgeput terug op hun gepolijste logo’s, zinderende slagzinnen en blitse brochures terwijl op de achtergrond onze impact, ons bestaansrecht en ons maatschappelijk draagvlak haar glans verloren is.
Studieprogramma’s moeten vertrekken vanuit de noden en het creatieve, economische en sociale potentieel van de samenleving.
Noord-Zuid
De context hiervoor zit goed. Met de partners binnen de Associatie UGent - Howest, Arteveldehogeschool en UGent - zijn we recent vertrokken voor een dynamisch, gemeenschappelijk, coöperatief verhaal met doelstellingen die elk van die partners afzonderlijk overstijgt: de slimme en evenwichtige integratie van onderwijs, onderzoek, dienstverlening en bedrijfsvoering. Met blijvend respect voor elkaars eigenheid.
De ambities liggen hoog bij de vier partners, de dynamiek zit goed, het engagement is authentiek en de verwachtingen zijn realistisch en toch echt wel ambitieus. We hebben trouwens recent als associatie getoond dat we hier in Vlaanderen een trendsetter kunnen zijn doordat we op het vlak van de Noord-Zuid werking (wat vroeger ontwikkelingssamenwerking werd genoemd) als associatie doorgezet hebben om de middelen, de krachten en de doelstellingen te bundelen en er een gezamenlijk krachtig narratief van te maken. Ik geloof oprecht in de kracht van samenwerking voor AUGent, ik ben opgelucht en blij met de huidige dynamiek en ik dank alle collega’s voor hun enthousiasme en engagement.
We hebben als associatie getoond dat we een trendsetter kunnen zijn door op het vlak van de Noord-Zuidwerking de middelen, de krachten en de doelstellingen te bundelen.
Haven
Maar, beste aanwezigen, een stevige, krachtige AUGent betekent niet dat de partners zich moeten opsluiten in die associatie. Onze samenwerking gaat ook over associatiegrenzen heen. Recent nog engageerden alle hoger onderwijsinstellingen in de Gentse regio zich (van AUGent zowel als van AKUL) om samen in zee te gaan met North Sea Port, onze indrukwekkende haven hier aan onze achterpoort die ten onrechte zo weinig bekend is. Het zou idioot zijn, beste aanwezigen, om die samenwerking als instelling of als associatie vanuit een territoriumdrift te claimen in een verhaal waar Nederland en Vlaanderen samenwerken om een havengebied te laten floreren.
En ook internationaal moeten we ons blijvend engageren. HOGENT blijft ten volle gaan voor haar European University, U!REKA. Een sterk verhaal waarin het potentieel van digitalisering, duurzaamheid en creatieve en participatieve vormen van onderwijs, onderzoek en ondernemerschap op Europees niveau worden getild. Waarin we de waarden van Europa en haar toekomst als economisch, cultureel en sociaal baken van democratische waarden mee ondersteunen. In dit alles staat inderdaad de mens centraal, als sociaal, bewust en nieuwsgierig wezen. Daar is, terug, de mens.
Beste aanwezigen, een kwarteeuw geleden draaide het in de biologie vooral om informatie, DNA, data. Er waren toen wetenschappers die poneerden dat wanneer de volledige genetische informatie van de mens gekend zou zijn, we zouden begrijpen wat een mens is: waarom en hoe de mens poëzie schrijft, bewust is of zelfs verliefd wordt. Dat naïeve beeld werd verlaten: we weten dat het vooral gaat over de plaats en het moment waar die informatie tot uitdrukking komt, over de complexe relaties tussen gradiënten en fluctuerende evenwichten en hoe dit alles beïnvloed wordt door contingentie, de omgeving, de context. Een mens is ook het resultaat van de omgeving en in biologisch opzicht een relationeel wezen.
De mens en AI
Dat biedt een nieuwe manier om naar data te kijken. Iemand kan veelwetend worden door andermans kennis over te nemen, en dat is goed! Maar niemand wordt wijzer door andermans wijsheid te kopiëren, om Michel De Montaigne te parafraseren. Want wijsheid, beste mensen, is iets van jezelf. Daar is zeker actieve kennis voor nodig, maar ook kunde en bewustzijn en ervaring en een denken dat zich niet eenvoudigweg vertaalt in mathematica of de algoritmes van AI. Daar is die mens: we moeten daarin blijven geloven en AI zien als een middel dat het ons in heel wat opzichten gemakkelijker kan maken, ook in het onderwijs. Niet als iets waaraan we ons onderwerpen, sterk afhankelijk van worden of waar we onze honger naar kennis aan uitbesteden. We moeten het wijs en bewust gebruiken met het vertrouwen dat het daarbij die bewust denkende, empathische mens niet zal vervangen. Want die onvervangbare mens in ons heeft wijsheid, ethiek, creativiteit en vooral idealen en daarmee laten we ons niet overmeesteren door AI.
AI kan het ons, ook in het onderwijs, in heel wat opzichten gemakkelijker maken maar we mogen het niet beschouwen als iets dat de bewust denkende, empathische mens vervangt.
Vastberaden en weerbaar
Mijn beste studenten: het is aan jullie. Het academiejaar, jullie academiejaar biedt zich aan als een uitdaging en een verwachting. Laat je dromen en ambities, je hoop en je idealen niet ontmoedigen door de toestand van de wereld. Wordt er niet hopeloos van, maar eerder vastberaden en weerbaar. Er is echt wel heel veel moois in diezelfde wereld en aan jullie om het te ontdekken en het mee te maken. Wordt niet cynisch en laat je niet demoraliseren door beangstigende verhalen. Maar haal hier integendeel moed uit. Moed en zelfzekerheid. Want op jullie komt het uiteindelijk aan. Aan jullie is de toekomst om te herstellen wat beschadigd werd, om te bouwen aan een rechtvaardige en duurzame welvaart en om nieuwe dingen te creëren waar de wereld alleen maar beter en schoner van wordt.
Ik leg mijn toekomst vol vertrouwen voor een deel in jullie handen. Verander deze wereld, koester ze vanuit jullie passies voor inspirerend lesgeven, verantwoord ondernemen, faciliterende digitalisering, ontzorgend sociaal en agogisch werk, praktische technologie, nuttige ruimtelijke ordening en betaalbaar wonen, dienstbare zorg en bezielende of uitdagende kunst.
Maak jezelf op om in dit academiejaar naast nieuwe kennis ook een attitude te ontwikkelen die je een heel leven lang kan dienen in nieuwsgierig, creatief, kritisch en met respect voor feiten en echte waarheden naar de wereld te kijken en er jou bijdrage aan te leveren. Als wijzere en meer geïnspireerde mens die zich connecteert met anderen. Je hebt het wellicht nog niet door, maar er is een grote kans dat je later op deze periode aan HOGENT terug zult kijken als de tijd van je leven. Profiteer er dan ook van: studeren is maar één facet van student zijn en wijzer te worden.
Leef, duik in je leven, leer ervoor gaan. Enthousiast en toch voldoende overwogen om van elke ervaring een rijke en vormende beleving te maken. En dan zal de wereld beter worden. Want je weet het: samen maken we HOGENT. En hierdoor de wereld.
Publicatiedatum: 17/09/2026