Sociaal werk: niet gevaarlijk, wel moedig

Na de dodelijke aanval op een sociaal werker in Gent vraagt Mena zich af of sociaal werk wel een veilige studiekeuze is. Ze wil graag mensen helpen en overweegt om sociaal werk te studeren, maar twijfelt. Want wie als sociaal werker bij kwetsbare mensen thuis langsgaat, komt soms in contact met mensen die het moeilijk hebben, kwaad zijn of onvoorspelbaar reageren. Is dat niet gevaarlijk?

We leggen haar vraag voor aan Cis Dewaele, onderzoeker bij het EQUALITY//ResearchCollective van HOGENT en expert in outreachend werken.

“Sociaal werk is geen onveilig beroep”

Cis begrijpt waar de bezorgdheid van Mena vandaan komt. De moord op een sociaal werker tijdens een huisbezoek in Gent was een verschrikkelijke gebeurtenis die de nodige reflectie verdient. Toch wil hij haar geruststellen: sociaal werk, en meer specifiek outreachend werken, is volgens hem geen gevaarlijk beroep.

Outreachend werken betekent dat hulpverleners naar mensen toe gaan: bij hen thuis, op straat of op andere plekken in hun leefwereld. Dat kan spannend lijken, zeker wanneer mensen in een kwetsbare positie zitten, onder druk staan of boos reageren. Los van de uitzonderlijke en tragische gebeurtenis in Gent, benadrukt Cis dat de professionele basishouding van sociaal werkers in veel situaties kan bijdragen aan vertrouwen, verbinding en veiligheid. Wie zich niet boven iemand plaatst, oprecht luistert en vertrekt vanuit nabijheid, kan een sterke vertrouwensrelatie opbouwen. Net die relatie maakt het mogelijk om ook moeilijke boodschappen te brengen of lastige gesprekken te voeren.

Nabijheid is belangrijker dan stoer zijn

Mena zegt zelf dat ze “niet zo stoer” is. Maar volgens Cis is dat helemaal geen probleem. Een goede sociaal werker hoeft niet luid, onbevreesd of extravert te zijn.

Er bestaan verschillende stijlen in sociaal werk. Sommige hulpverleners stappen gemakkelijk op mensen af en leggen snel contact. Anderen zijn afwachtender en laten mensen eerder naar hen toe komen. Beide stijlen kunnen werken, zolang de sociaal werker authentiek is en het goed voorheeft met mensen. Wat telt, is betrokkenheid. Een goede sociaal werker wil begrijpen wat er speelt, zonder meteen te oordelen. 

In veel beroepen wordt gesproken over “professionele afstand” maar volgens Cis kan te veel afstand net onveiligheid creëren. Mensen voelen vaak aan wanneer een hulpverlener vooral vanuit angst, wantrouwen of afstand reageert. Daarom pleit hij voor professionele nabijheid. Dat betekent niet dat een sociaal werker grenzeloos moet zijn of alles moet goedkeuren. Het betekent wel dat je betrokken blijft, luistert en de relatie aangaat. 

Zijn we banger geworden?

Volgens Cis leeft het idee van veiligheid vandaag sterker dan vroeger. Media-aandacht voor incidenten, het beeld van kwetsbare mensen als “gevaarlijk” of “profiteurs”, en een samenleving die steeds meer gericht is op controle, spelen daarin een rol.

Daardoor lijkt het soms alsof sociaal werk gevaarlijker is geworden. Maar Cis ziet dat anders. Volgens hem is de samenleving op veel vlakken veiliger geworden dan vroeger. Er zijn meer veiligheidsmaatregelen, meer bescherming en meer aandacht voor risico’s. Toch voelen mensen zich niet altijd veiliger, omdat incidenten sterk uitvergroot worden. De tragische gebeurtenis in Gent mag natuurlijk niet genegeerd worden, maar moet wel in context geplaatst worden. Elke dag gebeuren er een 15.000-tal huisbezoeken door sociaal werkers en zelden zijn er grote problemen. 

Voor wie is sociaal werk een goede keuze?

Niet iedereen is geschikt voor sociaal werk, zegt Cis. Maar geschiktheid hangt niet af van hoe stoer of dapper iemand is. Het gaat vooral om motivatie en houding.

Sociaal werk past bij mensen die geloven in het goede van mensen, willen bijdragen aan een rechtvaardigere samenleving en openstaan voor anderen zonder meteen te oordelen. Het vraagt moed, maar niet de moed van “borst vooruit en nergens bang voor zijn”. Het vraagt de moed om betrokken te blijven, niet los te laten en samen met mensen aan de slag te gaan, ook wanneer situaties complex zijn.

Aan Mena geeft Cis dan ook een duidelijke boodschap: laat je niet tegenhouden door angst. Als je mensen graag wil helpen en wil meebouwen aan een samenleving waarin iedereen meetelt, dan is sociaal werk misschien net iets voor jou.

---