Waarom een ex-verslaafde uitnodigen op school niet de beste drugpreventie is

Een ex-verslaafde die zijn verhaal komt vertellen op school: jarenlang was het voor veel scholen dé manier om jongeren te waarschuwen voor de gevaren van alcohol en drugs. Ook in de middelbare school waar luisteraar Bart directeur is. Het idee klinkt logisch. Een indrukwekkend getuigenis zal jongeren toch wel doen nadenken? Maar Bart hoorde nu dat die aanpak minder effect heeft dan gedacht. Sterker nog: het kan zelf averechts werken.

Wat werkt dan wel? We vroegen het aan Johan Jongbloet, onderzoeker bij het onderzoekscentrum SUPR en al jaren expert in de ontwikkeling, implementatie en evaluatie van preventieve interventies in het domein van alcohol- en drugspreventie.

Een sterk verhaal is nog geen sterke preventie

“Het probleem is dat kennis alleen niet voldoende is om gedragsverandering te veroorzaken,” zegt Johan. Dat iemand vertelt over de schadelijke gevolgen van middelengebruik, of dat een politieagent of arts objectieve informatie geeft over drugs, verhoogt misschien de kennis van jongeren en speelt op de emoties. Maar weten dat iets schadelijk is, betekent niet automatisch dat jongeren andere keuzes maken in hun dagelijks leven. 

Johan bevestigt dat afschrikverhalen soms zelfs schadelijk kunnen zijn. Ze kunnen onbedoeld de nieuwsgierigheid prikkelen of middelengebruik net extra zichtbaar maken als iets waar “iedereen mee bezig is”.

Wat werkt dan wel?

Problemen met alcohol en drugs voorkomen vraagt in de eerste plaats een veel ruimere aanpak die ook wetgeving, opvoeding, omgeving enz. omvat. Het educatieve luik is slechts één puzzelstuk van het preventieverhaal. 

De rol die scholen kunnen spelen is vooral focussen op vaardigheden. Succesvolle preventieprogramma's zetten bijvoorbeeld in op het versterken van negatieve attitudes en ontkrachten van positieve attitudes. Jongeren hebben soms het idee dat alcohol het uitgaan veel leuker maakt of dat ze gemakkelijker contacten leggen na een paar pinten. Door dat soort ideeën bespreekbaar te maken in de klas, leren jongeren ze kritisch bekijken. Vaak ontdekken ze dat die overtuigingen minder vanzelfsprekend zijn dan gedacht.

Daarnaast wordt ook ingezet op het rechtzetten van sociale misvattingen. Jongeren overschatten bijvoorbeeld hoeveel andere drinken of roken. Als ze met hun neus op de echte feiten gedrukt worden, verlaagt de sociale druk waar jongeren zo gevoelig aan zijn, en wordt het gemakkelijker om eigen keuzes te maken. 

Tenslotte is het ook een kwestie van bepaalde vaardigheden te oefenen. Nee zeggen, sociale spanning hanteren, kritisch omgaan met online content, omgaan met onzekerheid. Dat zijn vaardigheden die jongeren niet leren door naar een getuigenis te luisteren, maar door ermee te oefenen. 

En net daar zit de kracht. Want echte preventie draait niet om bang maken. Ze draait om sterker maken.

---